Ο Αθανάσιος Παπανδρόπουλος διερευνά τι υποδηλώνει η έκρηξη βίας στις ΗΠΑ. Αναγνωρίζοντας ότι δεν είναι ούτε ο ρατσισμός, ούτε οι φυλετικές διακρίσεις η πραγματική αιτία, σημειώνει ότι η σύγκρουση γίνεται για το ανθρώπινο κεφάλαιο.


Το πρώτο σαρωτικό κύμα της πανδημίας του νέου κορωνοϊού δείχνει να τελειώνει. Όμως, αυτοί που «ζεματίστηκαν» την πρώτη φορά, προετοιμάζονται και για δεύτερη σαρωτική κρίση. Έστω και αν αυτή δεν εκδηλωθεί…

Δεν είναι ο ρατσισμός και οι φυλετικές διακρίσεις

Μια νέα εξέλιξη ωστόσο, είναι πιθανόν να έχει πρόσθετες ανατρεπτικές συνέπειες. Πρόκειται για τη βαθειά πολιτική, οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική κρίση που συγκλονίζει τις Η.Π.Α. Αφετηρία, ένα απεχθές μικρογεγονός το οποίο προσέλαβε τεράστιες διαστάσεις. Και αυτές οι τελευταίες ξεπερνούν αισθητά τα όρια γνωστών θεωρήσεων περί ρατσισμού και άλλων χιλιοειπωμένων κλισέ.

Οι Η.Π.Α. είναι αυτή τη στιγμή το επίκεντρο μια σοβαρότατης κρίσης ανθρώπινου κεφαλαίου. Εκδηλώθηκε από τυχαίο γεγονός, εν μέσω μιας πανδημίας και την ώρα που για καλά έχει δρομολογηθεί μια σκληρή διεθνής σύγκρουση για το ανθρώπινο κεφάλαιο. Ένας πόλεμος σιωπηλός μεν, αλλά βίαιος, πρωτόγνωρος και αποφασιστικός από οικονομικής πλευράς. Οι νικητές του πολέμου αυτού όμως, για πάρα πολλά χρόνια, θα κατέχουν και τις πρώτες θέσεις ελέγχου της παγκόσμιας οικονομίας. Αυτό είναι το διακύβευμα της συγκρούσεως.

Σύγκρουση για το ανθρώπινο κεφάλαιο

«Από τη μάχη του ανθρωπίνου κεφαλαίου, θα προκύψουν οι νέοι άρχοντες του σύμπαντος», τονίζει ο καθηγητής κοινωνιολογίας Paul Starr. Όσο για τον συγγραφέα – δημοσιογράφο Eric Weiner, στο βιβλίο του «Η Γεωγραφία της Μεγαλοφυΐας» (Εκδόσεις Τραυλός) στο οποίο περιλαμβάνει και την Αρχαία Αθήνα, τονίζει ότι «…η γεωγραφία της μεγαλοφυΐας παίζει αποφασιστικό ρόλο στην ανάπτυξη του 21ου αιώνα. Γιαυτό και πολλές χώρες επιδιώκουν να μιμηθούν τη Σίλικον Βάλλευ, που θεωρείται κέντρο ευφυΐας, δημιουργίας και καινοτομίας…».   

Μέσα λοιπόν σε αυτό το καυτό περιβάλλον, στους παράγοντες που όλο και περισσότερο συμβάλλουν στον αποδοτικό σχηματισμό ανθρώπινου κεφαλαίου, η δημογραφία, το προσδόκιμο ζωής, τα εκπαιδευτικά συστήματα και η κοινωνική σταθερότητα, κατέχουν τις πρώτες θέσεις.

«…Η δημογραφία πάντως, σε κάθε περίπτωση είναι πλέον κλειδί γεωπολιτικής ισχύος…», τονίζει ο οικονομολόγος Νίκολας Εμπερστάντ, στέλεχος στο Αμερικανικό Ινστιτούτο της Επιχείρησης.       

«…Τα δημογραφικά στοιχεία», γράφει στην επιθεώρηση Foreign Affairs, «μπορεί να μην αποτελούν πεπρωμένο. Αλλά για τους μαθητές της γεωπολιτικής μοιάζουν πολύ με πεπρωμένο.

Παρόλο που τα συμβατικά μεγέθη της οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος προσελκύουν συχνά περισσότερη προσοχή, λίγοι παράγοντες επηρεάζουν τον μακροπρόθεσμο ανταγωνισμό μεταξύ μεγάλων δυνάμεων τόσο όσο οι μεταβολές στο μέγεθος, τις δυνατότητες, και τα χαρακτηριστικά των εθνικών πληθυσμών.

Οι ΗΠΑ είναι ένα σχετικό παράδειγμα. Το 1850, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν η πατρίδα για περίπου 23 εκατομμύρια ανθρώπους. Ήτοι 13 εκατομμύρια λιγότεροι από τους κατοίκους της Γαλλίας.

Σήμερα, ο πληθυσμός των Η.Π.Α. είναι κοντά στα 330 εκατομμύρια, μεγαλύτερος από τον βρετανικό, ολλανδικό, γαλλικό, γερμανικό και ιταλικό πληθυσμό συνολικά.

Η υψηλή μόρφωση των Αμερικανών

Για περισσότερο από έναν αιώνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν το μεγαλύτερο εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό στον κόσμο. Και με μέτρα όπως ο μέσος όρος των ετών εκπαίδευσης ενηλίκων, είναι εδώ και πολύ καιρό ανάμεσα στους πιο μορφωμένους πληθυσμούς στον κόσμο. Αυτά τα ευνοϊκά δημογραφικά στοιχεία, πέρα από την γεωγραφία ή τους φυσικούς πόρους, εξηγούν μεταξύ άλλων, γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες αναδύθηκαν ως η εξέχουσα οικονομική και στρατιωτική δύναμη του κόσμου μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και γιατί εξακολουθούν να κατέχουν αυτή την θέση σήμερα.

Ωστόσο, οι προηγούμενες επιδόσεις δεν αποτελούν εγγύηση για μελλοντικά αποτελέσματα. Χάρη κυρίως στα δημογραφικά στοιχεία, αντίπαλες χώρες όπως η Κίνα έχουν γίνει πραγματικές ανταγωνίστριες μεγάλες δυνάμεις τις τελευταίες δεκαετίες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, εντωμεταξύ, έχουν διαβρώσει ή σπαταλήσει το δημογραφικό τους πλεονέκτημα με πολλούς τρόπους, ακόμη και όταν οι παραδοσιακοί σύμμαχοι τους στην Ευρώπη και την Ασία παλεύουν με την στασιμότητα ή την παρακμή του πληθυσμού τους…».

Είναι κατάδηλο έτσι ότι η δημογραφική πορεία προσφέρει μια ένδειξη για τον μελλοντικό γεωπολιτικό κόσμο. Και πως κάθε χώρα που φιλοδοξεί για ενεργό συμμετοχή στην εποχή της πρέπει να προετοιμαστεί γι’ αυτόν.

Από τη βιομηχανική επανάσταση και μετά, η έννοια του ανθρώπινου κεφαλαίου και του ειδικού του βάρους απέκτησε ιδιαίτερη σημασία που σήμερα κορυφώνεται. Τα 200 τελευταία χρόνια, οι τεχνολογικές καινοτομίες και άλλες βελτιώσεις στην ανθρώπινη παραγωγικότητα οδήγησαν σε μακροπρόθεσμη μείωση της τιμής των φυσικών πόρων και των βασικών αγαθών όπως τα τρόφιμα.

Πως πραγματοποιήθηκε η οικονομική ανάπτυξη

Ταυτόχρονα, έχουν αυξήσει σημαντικά τις αμοιβές στο ειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Στην πραγματικότητα, η μεγαλύτερη παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο μπορεί να αποδοθεί σε δυο παράγοντες:

Την βελτίωση του ανθρώπινου κεφαλαίου. Ένα γενικός όρος για την εκπαίδευση, την υγεία, την διατροφή, την κατάρτιση και άλλους παράγοντες που καθορίζουν την δυναμική ενός μεμονωμένου εργαζόμενου.

Το ευνοϊκό επιχειρηματικό κλίμα. Επέτρεψε το ξεκλείδωμα της αξίας αυτών των ανθρώπινων πόρων.

Ειδικότερα, το ανθρώπινο κεφάλαιο έχει εξαιρετικές επιπτώσεις στις οικονομίες. Για κάθε έτος αυξημένου προσδόκιμου ζωής, για παράδειγμα, μια χώρα βλέπει μια μόνιμη αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος περίπου 4%. Και για κάθε επιπλέον έτος σχολικής φοίτησης που αποκτούν οι πολίτες μιας χώρας, η χώρα βλέπει κατά μέσο όρο αύξηση κατά 10% του κατά κεφαλήν Α.Ε.Π.

Διαφορά στο ανθρώπινο κεφάλαιο, χάσμα στην παραγωγικότητα

Οι έντονες διαφορές μεταξύ της ανάπτυξης του ανθρώπινου κεφαλαίου στις διάφορες χώρες έχουν προκαλέσει χάσματα στην οικονομική παραγωγικότητα που είναι μεγαλύτερα σήμερα από όσο σε οποιοδήποτε προηγούμενο σημείο της ιστορίας.

Για παράδειγμα, το 2017, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας, το κατά κεφαλή ΑΕΠ της Ιρλανδίας ήταν περίπου 100 φορές υψηλότερο από εκείνο της Κεντροαφρικανικής Δημοκρατίας (όταν προσαρμόστηκε στην σχετική αγοραστική δύναμη). Πριν 40 έτη ήταν μόνον δεκαπλάσιο…

Αυτό σημαίνει πολλά. Κυρίως όμως δείχνει ότι μέσω του ανθρώπινου κεφαλαίου και της αξιοποίησης του οι ανισότητες μπορούν να αμβλυνθούν. Χάρη στις τεχνολογικές εξελίξεις, τα έθνη μπορούν χώρα να αυξήσουν το ανθρώπινο κεφάλαιο τους ταχύτερα από ποτέ.

Η Σουηδία χρειάστηκε από το 1886 έως το 2003 να αυξήσει το προσδόκιμο ζωής από 50 στα 80 χρόνια. Η Νότια Κορέα ολοκλήρωσε τον ίδιο άθλο σε λιγότερο από τον μισό χρόνο, ανάμεσα στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και το 2009.

Στο πλαίσιο λοιπόν των εξελίξεων αυτών, οι αναπτυγμένες χώρες, μπορεί δημογραφικά να είναι τρωτές σήμερα. Πλην όμως διαθέτουν συνολικά μεγάλη συσσώρευση εμπειρίας. Αυτό σημαίνει ότι έχουν μεγάλα αποθέματα γνώσεων. Και αυτά τα τελευταία φροντίζουν να τα αυξάνουν μέσω των εκπαιδευτικών τους συστημάτων αφ’ ενός και της τεχνολογικής τους προσαρμογής αφ’ ετέρου.

Η μορφωτική αποδυνάμωση στις ΗΠΑ διευρύνει τις ανισότητες

Στις ΗΠΑ όμως, πέρα από μια δημογραφική επιβάρυνση, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται και μια μορφωτική αποδυνάμωση η οποία μεγαλώνει τις ήδη πάγιες ανισότητες που υπήρχαν στη χώρα. Η βιομηχανική παρακμή περιοχών όπως το Ντιτρόιτ και άλλων, δεν υπερκαλύπτεται από τις επιδόσεις της Σίλικον Βαλλευ και της τεχνολογικής προόδου. Παρατηρούνται έτσι κραυγαλέες μορφωτικές και υλικές διαφορές. Αυτές από μόνες τους αποτελούν εστίες βίας.

Υπό αυτή την έννοια η σημερινή Αμερική προσφέρει τεράστιο δώρο στον ισχυρότερο ανταγωνιστή της, την Κίνα. Η οποία τέτοιο δώρο ενός πανηλίθιου αστυνομικού μάλλον δεν το φανταζόταν!!     

Προηγούμενο άρθροΗ Ελλάδα έτοιμη για πόλεμο
Επόμενο άρθροΟ τουρκικός επεκτατισμός από τα Ίμια στο Καστελόριζο
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ
Ο Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος, γόνος επιχειρηματικής και δημοσιογραφικής οικογένειας των Πατρών (Νεολόγος Πατρών, 1879-1973), γεννήθηκε στο Ψυχικό το 1941 και φέτος συμπληρώνει 50 χρόνια δημοσιογραφικής καρριέρας. Οικονομολόγος και ειδικός σε θέματα επικοινωνίας, έχει τιμηθεί με 42 δημοσιογραφικά βραβεία και είναι Ιππότης της Τιμής της Γαλλικής Δημοκρατίας, της Ουγγαρίας και της Πολωνίας. Εργάστηκε 30 χρόνια στον Οικονομικό Ταχυδρόμο και σε άλλα έντυπα του Δημοσιογραφικού Οργανισμού Λαμπράκη και συνεργάστηκε με γνωστές εφημερίδες και εξειδικευμένα περιοδικά. Σήμερα αρθρογραφεί στις εφημερίδες Εστία, Ναυτεμπορική και είναι σύμβουλος στο περιοδικό Μάνατζερ της Ελληνικής Εταιρείας Διοικήσεως Επιχειρήσεων. Επίσης, παρουσιάζει την εκπομπή «Δρόμοι της Ανάπτυξης» στο οικονομικό τηλεοπτικό κανάλι Sbc. Είναι επίτιμος διεθνής πρόεδρος της Ένωσης Ευρωπαίων Δημοσιογράφων και διοικητικός πρόεδρος του ελληνικού τμήματός της, μέλος του ΔΣ της Ένωσης Συντακτών Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και χρημάτισε επί εξαετία πρόεδρος της Ένωσης Συντακτών Περιοδικού-Ηλεκτρονικού Τύπου. Από το 2002 είναι μέλος της Γερουσίας για την Ένωση της Ευρώπης, από την οποία και τιμήθηκε για τα άρθρα του περί ομοσπονδιακής Ευρώπης.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.