Ο Αθανάσιος Παπανδρόπουλος διαπιστώνει πόσο επίκαιρος είναι ο Κορνήλιος Καστοριάδης. Ο φιλόσοφος που έγραψε ότι ο κρατισμός είναι ο πόλεμος και ο καπιταλισμός αναγκαίος. Με την πανδημία να είναι ακόμα εδώ, ο κίνδυνος πολέμου δεν έχει φύγει, καθώς τα κράτη της Δύσης παράγουν διαρκώς νέο χρέος και οι πλούσιοι ζουν σε βάρος των φτωχών.


Ο αείμνηστος Κορνήλιος Καστοριάδης, ήταν πολέμιος του οικονομικού φιλελευθερισμού. Πίστευε ότι διαφθείρει συνειδήσεις και κυρίως εχθρεύεται τον πολιτισμό. Τον θεωρούσε όμως αναγκαίο κακό. Γιατί κατά την γνώμη του, ο κρατισμός ήταν ο πόλεμος.

Όποιος δεν έχει διαβάσει το βιβλίο του «Μπροστά στον πόλεμο», δεν μπορεί βέβαια να καταλάβει την τοποθέτηση του. Η οποία εν τούτοις είναι εξαιρετικά επίκαιρη.

Κάθε φορά που ο κρατισμός επεκτείνεται, καλόν είναι να προβλέπουμε συρράξεις, μου έλεγε ένα καλοκαίρι στο Λεωνίδιο, δυο χρόνια πριν εγκαταλείψει τα εγκόσμια. Ας την κρατήσουμε την εκδοχή του, δεν στερείται ιστορικής βάσης…

Πόλεμος είναι ο κρατισμός, όχι ο καπιταλισμός!

Μετά τον Α” Παγκόσμιο Πόλεμο, το κράτος και η συμμετοχή του στην οικονομία, στον δυτικό κόσμο, από 20% που ήταν το 1913, δέκα χρόνια μετά βρέθηκε στο 31%. Και μετά την κρίση του 1929 σταθεροποιήθηκε στο 40% περίπου. 

Ακολούθησαν Β” Παγκόσμιος Πόλεμος και η κυριαρχία του Κεϋνσιανισμού. Το αποτέλεσμα πριν την πρώτη πετρελαϊκή κρίση του 1973 ήταν η κρατική συμμετοχή στην οικονομία να βρίσκεται στο 36% στις ΗΠΑ και στο 52% στη Δυτική Ευρώπη.

Με την πρώτη πετρελαϊκή κρίση, η κρατική συμμετοχή πέρασε από το 52% στη Δυτική Ευρώπη στο 56%, πλησίασε το 40% στις ΗΠΑ. Εκτινάχθηκε στο 60% στην Ιαπωνία και κατά μέσο όρο στις χώρες-μέλη του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (Ο.Ο.Σ.Α.), έφθανε να αντιπροσωπεύει το 50%. Ας σημειωθεί ότι σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία, η Ιταλία και το Βέλγιο, οι δημόσιες δαπάνες σε σχέση με το ΑΕΠ τους, δεν απείχαν πολύ από το 60%.

Την ίδια περίοδο, η άνοδος των δημοσίων δαπανών, οδηγεί προς τα πάνω και την με δανεισμό κάλυψή τους. Με αποτέλεσμα την άνοδο σε παγκόσμιο επίπεδο των δημοσίων χρεών. 

Ο κρατισμός δημιουργεί χρέος

Κατά συνέπεια, στις αναπτυγμένες κυρίως χώρες, δημιουργείται και φαύλος κύκλος. Οι δημόσιες ανάγκες μεγαλώνουν. Οι συντεχνιακές απαιτήσεις εκτείνονται και οι πολιτικές εξουσίες για να ανταποκριθούν στις σχετικές δαπάνες δημιουργούν νέα χρηματοπιστωτικά μέσα.

Παράλληλα δε, χρηματοδοτούν και τεχνολογικού περιεχομένου έρευνες στον αμυντικό τομέα. Ο οποίος με τη σειρά του γίνεται η αφετηρία μιας πραγματικής τεχνολογικής ανατροπής με τεράστιο οικονομικό βάρος. Κινητοποιείται έτσι και ο ιδιωτικός τομέας, ο οποίος επωφελείται των μοχλεύσεων για να αντλήσει φθηνό σχετικά χρήμα. Πηγή του τελευταίου, τα άφθονα πετροδολάρια που κυκλοφορούν παγκοσμίως. Και που αλλάζουν τον διεθνή χάρτη των κεφαλαιακών ροών.

Έτσι, από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, παρατηρείται πρώτον μια ιδιαίτερη άνοδος του κρατικού δανεισμού των πλουσίων χωρών. Ταυτόχρονα όμως αναδιαρθρώνεται το παγκόσμιο εμπόριο. Μπαίνουν παίκτες με αξιώσεις, όπως η Κίνα και άλλες ασιατικές χώρες. Μεταβάλλεται έτσι το διεθνές ανταγωνιστικό περιβάλλον. Η χρηματοοικονομία να αποκτά καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις.

Ώρα για μόχλευση

Σημειώνουμε ότι ο αείμνηστος Πήτερ Ντράκερ, με σημαντικό άρθρο του το 1986 στην επιθεώρηση «Foreign Affaires», τόνιζε ότι η ημερήσια διεθνής κίνηση κεφαλαίων ήταν σχεδόν 100 φορές ανώτερη σε αξία από το διεθνές εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών. Άρα για τις επιχειρήσεις αποτελούσε πηγή κέρδους που σε καμιά περίπτωση δεν μπορούσαν να αγνοήσουν. Η ώρα της γενικευμένης μόχλευσης είχε σημάνει.

Τα πλουσιότερα κράτη, με επικεφαλής τις ΗΠΑ, δημιουργούν νέα χρηματοδοτικά μέσα. Απορρυθμίζουν τις αγορές και προσελκύουν όλους τους δανειστές.

Και έπειτα, έρχονται τα πάνω κάτω… Το 2007, ανακαλύπτουμε ότι το μέρος του κόσμου που εθεωρείτο πλούσιο είναι χρεωμένο προς το μέρος εκείνο που εθεωρείτο φτωχό. Όπως συνέβαινε συχνά στο παρελθόν, προκύπτει μια φούσκα περιουσιακών στοιχείων. Το σκάσιμο της φούσκας πυροδοτεί μια νέα τραπεζική κρίση και ύφεση. Αυτές γρήγορα μεταφέρονται στους φορολογούμενους.

Σε όλες τις δυτικές χώρες, το δημόσιο χρέος λαμβάνει άγνωστες μέχρι πρότινος διαστάσεις, εξαιρουμένων των περιόδων πολέμου. Το 2010, εάν εξαιρέσουμε τη Ζιμπάμπουε, η χώρα με το μεγαλύτερο καθαρό δημόσιο χρέος είναι η Ιαπωνία. Το ποσοστό της ανέρχεται στο 204% του ΑΕΠ.

Το δημόσιο χρέος των Ηνωμένων Πολιτειών ανέρχεται σε 11 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ήτοι στο 54% του ΑΕΠ και στο 674% των φορολογικών εσόδων της χώρας. Τα ετήσια δάνειά τους αντιπροσωπεύουν το 248% των φορολογικών εσόδων. Το 2010, το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ πρέπει να αναχρηματοδοτήσει περισσότερο από το 50% του χρέους του. Αυτό πραγματοποιείται κατά το ήμισυ μέσω κεφαλαίων από το εξωτερικό. Το 50% αυτών προέρχεται από την Ιαπωνία και την Κίνα.

Το ευρωπαϊκό δημόσιο χρέος

Όσον αφορά το ευρωπαϊκό δημόσιο χρέος, αυτό αντιστοιχεί στο 80% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το δημόσιο χρέος της Μεγάλης Βρετανίας προσεγγίζει το 100% του ΑΕΠ, ενώ της Ελλάδας το 135% του ΑΕΠ, τα δύο τρία του οποίου οφείλονται στην αλλοδαπή.

Στη Γαλλία, το δημόσιο χρέος αντιστοιχεί στο 77% του ΑΕΠ και στο 535% των φορολογικών εσόδων. Τα δημόσια ετήσια δάνεια της χώρας αντιπροσωπεύουν το 137% των φορολογικών εσόδων. Πολλές χώρες της Ευρώπης και του υπόλοιπου κόσμου, που επλήγησαν από τις αγορές, ετοιμάζονται σιωπηρά να δηλώσουν αδυναμία πληρωμών.

Πλούσιοι σε βάρος των φτωχών

Τελικά, οι τράπεζες της Δύσης δεν μπορούν πλέον να δανείσουν εφόσον προσπαθούν πάση θυσία να μειώσουν το χρέος τους. Τα κράτη δεν μπορούν να δράσουν, λόγω του ότι αδυνατούν να αυξήσουν το δικό τους.

Η Δύση έγινε φάντασμα του εαυτού της, γράφει ο Ζακ Ατταλί, στο περίφημο βιβλίο του «Παγκόσμια κατάρρευση σε 10 χρόνια» (Εκδόσεις Παπαδόπουλος). Πολύ σωστά δε επισημαίνει, ότι πρόκειται για μια παράξενη κατάσταση. Οι πλούσιοι ζουν σε βάρος των φτωχών.

Οι Κινέζοι οι οποίοι κερδίζουν λιγότερο από 1.000 ευρώ μηνιαίως. Κι όμως διαθέτουν το ήμισυ του εισοδήματός τους για τη χρηματοδότηση των μισθών των Αμερικανών δημοσίων υπαλλήλων, στρατιωτικών ή ερευνητών, που κερδίζουν πάνω από το δεκαπλάσιο του εισοδήματος των πρώτων.

Το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα χρηματοδοτεί την κατανάλωση των χωρών του Βορρά με τις αποταμιεύσεις των χωρών του Νότου εισπράττοντας εν τω μεταξύ μεγάλες προμήθειες.

Οι γηραιότεροι ζουν από τη δουλειά των νέων. Οι αρχηγοί των φτωχών κρατών δεν επιθυμούν αν δουν τους πολίτες τους να πλουτίζουν γρήγορα. Κανείς δεν θέλει αν μάθει ποια είναι πραγματικά τα χρέη των κρατών.

Η θεωρία καταρρίπτεται εντελώς. Αδυνατεί ακόμα και να προσδιορίσει τις σχετικές έννοιες, πολλώ δε μάλλον να προβεί σε μια πρακτική εφαρμογή των εννοιών αυτών.

Όλοι μεταφέρουν το «λογαριασμό» σε αναρίθμητους αποδιοπομπαίους τράγους.

Σήμερα, λοιπόν, με αφορμή την ενσκήψασα πανδημία, που κανείς δεν ήθελε να λάβει υπόψη του, παρά τις προειδοποιήσεις από το 1999, για να αποφευχθεί μια ολική οικονομική και ανθρωπιστική καταστροφή δημιουργείται πρόσθετο παγκόσμιο χρέος και κάποιοι… πανηγυρίζουν γι΄αυτό!

Κρατισμός αυτός ο Λεβιάθαν

Είναι απίστευτο, τονίζει ο πρώην υπουργός Ανδρέας Ανδριανόπουλος, να γίνονται πανηγύρια γιατί σηκώνει πάλι κεφάλι ο Λεβιάθαν του κρατισμού. Είναι ένα τελείως παρανοϊκό επιχείρημα. Σε έκτακτες περιπτώσεις που χρειάζονται έκτακτα μέτρα, το κράτος οφείλει να παρεμβαίνει. Αυτή είναι η δουλειά του. Ο ιδιωτικός τομέας δεν μπορεί να επιβάλλει μέτρα περιορισμού των ατομικών ελευθεριών. Οφείλει όμως και να πληρώνει το κράτος όταν με δικές του αποφάσεις γονατίζει την αγορά και οδηγεί σε απολύσεις και χρεοκοπίες…

Το θέμα είναι τι γίνεται με το νέο βουνό δημοσίου χρέους που ήδη βρίσκεται μπροστά τους. Θα πληρωθεί με την σιωπηρή υπεξαίρεση της οποίας περιουσίας θα μπορούσαν να έχουν οι γενιές του αύριο; Ή θα υπάρξει μια πραγματική μεταρρυθμιστική έκρηξη ικανή να προσφέρει μια νέα ισχυρή ανάπτυξη;

Υπάρχει όμως και ένα άλλο ερώτημα. Μήπως το κύμα του νέου κρατισμού υποδηλώνει και τις πολεμικές συγκρούσεις του υπόλοιπου 21ου αιώνα;

Ιδωμεν, μετά την πανδημία…

Προηγούμενο άρθροΤο αντιαναπτυξιακό ενεργειακό κόστος
Επόμενο άρθροΕπιτέλους αποκτούμε ΑΟΖ!
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ
Ο Αθανάσιος Χ. Παπανδρόπουλος, γόνος επιχειρηματικής και δημοσιογραφικής οικογένειας των Πατρών (Νεολόγος Πατρών, 1879-1973), γεννήθηκε στο Ψυχικό το 1941 και φέτος συμπληρώνει 50 χρόνια δημοσιογραφικής καρριέρας. Οικονομολόγος και ειδικός σε θέματα επικοινωνίας, έχει τιμηθεί με 42 δημοσιογραφικά βραβεία και είναι Ιππότης της Τιμής της Γαλλικής Δημοκρατίας, της Ουγγαρίας και της Πολωνίας. Εργάστηκε 30 χρόνια στον Οικονομικό Ταχυδρόμο και σε άλλα έντυπα του Δημοσιογραφικού Οργανισμού Λαμπράκη και συνεργάστηκε με γνωστές εφημερίδες και εξειδικευμένα περιοδικά. Σήμερα αρθρογραφεί στις εφημερίδες Εστία, Ναυτεμπορική και είναι σύμβουλος στο περιοδικό Μάνατζερ της Ελληνικής Εταιρείας Διοικήσεως Επιχειρήσεων. Επίσης, παρουσιάζει την εκπομπή «Δρόμοι της Ανάπτυξης» στο οικονομικό τηλεοπτικό κανάλι Sbc. Είναι επίτιμος διεθνής πρόεδρος της Ένωσης Ευρωπαίων Δημοσιογράφων και διοικητικός πρόεδρος του ελληνικού τμήματός της, μέλος του ΔΣ της Ένωσης Συντακτών Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και χρημάτισε επί εξαετία πρόεδρος της Ένωσης Συντακτών Περιοδικού-Ηλεκτρονικού Τύπου. Από το 2002 είναι μέλος της Γερουσίας για την Ένωση της Ευρώπης, από την οποία και τιμήθηκε για τα άρθρα του περί ομοσπονδιακής Ευρώπης.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.