Παρασκευή, 24 Νοεμβρίου 2017
ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΡΕΒΕΛΑΚΗΣ

ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΡΕΒΕΛΑΚΗΣ

Ο Γιώργος Πρεβελάκης είναι καθηγητής Γεωπολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης
ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΡΕΒΕΛΑΚΗΣ
γεωπολιτικη τησ θαλασσασ

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ

Από τις γερμανικές καταβολές και τα εδαφικά της διακυβεύματα, η Γεωπολιτική κυριαρχείται από την ηπειρωτική οπτική. Ασχολείται με τα σύνορα, τα εδάφη, τις εθνότητες και τις μειονότητες. Κύριο μέλημά τηςο πολιτικός χάρτης· ο θαλάσσιος χώρος αντιμετωπίζεται ως απλή προέκταση της ξηράς, με περιορισμένη αυτονομία. Αυτή η θεώρηση καθόρισε τις ελληνικές γεωπολιτικές αναπαραστάσεις. Η κατά προτεραιότητα ενσωμάτωσή μας στον ευρωπαϊκό κορμό κατά τις τελευταίες δεκαετίες την ενίσχυσε. Συνεπαγόμενη είναι και η αμηχανία ορισμένων Ελλήνων πολιτικών έναντι των θαλασσίων διακυβευμάτων- αν, επί παραδείγματι, “υπάρχουν θαλάσσια σύνορα”.

Το τελευταίο βιβλίο του Ναυάρχου James Stavridis, πρώην ανωτάτου διοικητή συμμαχικών δυνάμεων στο ΝΑΤΟ και νυν Πρύτανη στην Fletcher School, μπορεί να λειτουργήσει διορθωτικά. Τιτλοφορείται Sea Power, όπως και το περίφημο έργο του Alfred Thayer Mahan, του μεγαλύτερου Αμερικανού στρατηγικού διανοητή τον 19ο αιώνα. Ο James Stavridisαναστρέφει την κλασική γεωπολιτική οπτική: από ηπειρωτική την καθιστά θαλάσσια. Το βιβλίο του απευθύνεται στο ευρύ κοινό, χωρίς να προδίδει την επιστημονική πειθαρχία. Πρόκειται για μια ιδιαιτέρως σημαντική συμβολή στη γεωπολιτική θεωρία.

Ο συγγραφέας δείχνει ότι, τις περισσότερες φορές, η μοίρα της Ανθρωπότητας κρίθηκε στη θάλασσα· αυτό θα συμβεί και στο μέλλον. Τα συμπεράσματα από τη γεωπολιτική του ανάλυση είναι πολιτικά. Αφορούν τη σχέση των Ηνωμένων Πολιτειών με τη θάλασσα και υποδεικνύουν την επιβεβλημένη πολιτική, ώστε οι κυβερνήσεις να ανταποκριθούν στα νέα παγκόσμια διακυβεύματα. Τι ανάλογα συμπεράσματα μπορούν να εξαχθούν ως προς την Ελλάδα και τον Ελληνισμό;

Κατά Mahan, η Sea Power στηρίζεται σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά: στη Γεωγραφία, στην ανάπτυξη της ακτογραμμής και στον “χαρακτήρα του λαού”. Ο James Stavridis επικαλείται την ανάγκη για διεθνή συνεργασία και δράση, τον συνδυασμό των μέσων τα οποία διαθέτουν οι διάφοροι κλάδοι της εθνικής άμυνας και, τέλος, τη συνεργασία ανάμεσα στον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα.

Η Ελλάδα διαθέτει τα παραδοσιακά συγκριτικά πλεονεκτήματα για να αποκτήσει Sea Power. Επιπλέον, ευνοείται από τις πρόσφατες τάσεις. Η διεθνοποίηση της θαλάσσιας δράσης και η εμπλοκή του ιδιωτικού τομέα προσδίδουν σημαντικό ρόλο στην ελληνική ιδιαιτερότητα: οι Έλληνες κατέχουν ένα τεράστιο εμπορικό στόλο.

Οι δυνατότητες αυτές δεν συγκαλύπτουν, όμως, τις αντιφάσεις και τις δομικές αδυναμίες. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, ο πολιτικός και ο ναυτικός κόσμος είτε αλληλο-αγνοούνται είτε λειτουργούν ανταγωνιστικά. Για τους Έλληνες πλοιοκτήτες, όσο λιγότερο ασχολείται το κράτος με τη δραστηριότητά τους, τόσο το καλύτερο. Θεωρούν ότι ο επαρχιωτισμός της ελληνικής πολιτικής και διοίκησης δεν μπορεί παρά να βλάψει την ανταγωνιστική παγκοσμιοποιημένη δραστηριότητά τους.

Όμως, ο χαοτικός και έντονα ατομικιστικός κόσμος της ποντοπόρου εμπορικής ναυτιλίας δεν μπορεί να συντονιστεί από μόνος του για να ανταποκριθεί στα διακυβεύματα της Sea Power. Οι εφοπλιστές συνεισφέρουν γενναιόδωρα στην ελληνική κοινωνία- ιδιαίτερα στις τοπικές κοινωνίες της καταγωγής τους· όμως οι δωρεές τους λίγη σχέση έχουν με τη θεματική της θαλάσσιας Γεωπολιτικής.

Η εδαφική μονομέρεια ως προς την κρατική γεωπολιτική σκέψη και η αδυναμία του εφοπλιστικού κόσμου να αναπτύξει συνολική θεώρηση αφήνουν αναξιοποίητα τα τεράστια ελληνικά πλεονεκτήματα. Η εμπειρία από την εκπροσώπηση της Ελλάδας στον ΟΟΣΑ έδειξε ότι η θαλάσσια διάσταση απουσιάζει πλήρως από τη διεθνή εικόνα της χώρας μας: δεν καλείται καν σε συσκέψεις σχετικές με τα θαλάσσια διακυβεύματα! Το κράτος περιορίζεται να επωφελείται, πάντοτε προσοδοθηρικά, από τα θαλάσσια γεωπολιτικά assets τα οποία διαθέτει στους συμμάχους- όπως, επί παραδείγματι, τη βάση της Σούδας.

Όπως και σε πολλούς άλλους τομείς της νεοελληνικής πραγματικότητας, δεν υπάρχουν απλές λύσεις για να ξεπεραστούν οι αντιφάσεις. Αντανακλούν αντιθέσεις ανάμεσα στους διάφορους κλάδους του νεοελληνικού έθνους, πολλές από τις οποίες έχουν βαθιές ρίζες. Από την Αρχαιότητα, η Σπάρτη και η Αθήνα εξέφραζαν την αντιπαράθεση ανάμεσα στο περίκλειστο ορεινό περιβάλλον και τις ευκαιρίες του θαλασσίου ανοίγματος. Περισσότερο πρόσφατα, στους στερημένους ελλαδικούς πληθυσμούς αναπτύχθηκε η μισαλλοδοξία έναντι όσων συμπατριωτών διασώθηκαν από την ανέχεια, καταφεύγοντας στη διασπορά ή στη ναυτιλία. Η θαλάσσια εθελοτυφλία του κράτους και η διακριτική επιφυλακτικότητα του ναυτιλιακού κόσμου έχουν πολιτισμικές ρίζες.

Έστω και χωρίς ελπίδα για άμεσες ριζοσπαστικές τομές, είναι κατ’ αρχήν αναγκαίο να αποκτήσουν όλοι οι εμπλεκόμενοι, τόσο το κράτος όσο και ο κόσμος της Ναυτιλίας, μια καθαρή συναίσθηση των δυνατοτήτων και των εμποδίων. Η δύσκολη σχέση Ελλαδισμού και Θάλασσας πρέπει να ξεφύγει από την omerta και να ανοιχτεί στον δημόσιο διάλογο.

Το βιβλίο του James Stavridis μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για μια τέτοια συζήτηση. Παρέμβαση στον δημόσιο διάλογο στην αμερικανική πατρίδα του συγγραφέα, μπορεί να συνδράμει την ανανέωση των ιδεών στη χώρα της καταγωγής του.